
Ποιες είναι οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα τους
Είναι ουσίες που δε μπορούν να συνθεθούν από τον οργανισμό (ή μπορούν υπό προϋποθέσεις) γι’ αυτό και πρέπει να λαμβάνονται καθημερινά μέσω της τροφής.
Η έλλειψή τους προκαλεί βλάβες στον οργανισμό, που τις περισσότερες φορές, όμως, είναι ανατρέψιμες (αβιταμίνωση). Άλλου είδους βλάβες προκαλούνται από την υπερβολική λήψη τους (υπερβιταμίνωση).
Για την πρόσληψη των απαραίτητων βιταμινών απαιτείται η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και ημιαποβουτυρωμένων γαλακτοκομικών προϊόντων (Parker,2006)
Στο εμπόριο κυκλοφορούν βιταμίνες που προέρχονται τόσο από τεχνητές, όσο και από φυσικές πηγές. Τεχνητές με την έννοια ότι η κατασκευή τους επιτυγχάνεται από διάφορα στοιχεία ή χημικές ενώσεις, ενώ οι φυσικές προέρχονται από τροφές που τις περιέχουν και από τις οποίες τις αποχωρίζουν.
Τα συμπληρώματα από φυσικές πηγές προτιμούνται εν όψει των τεχνητών για τους εξής λόγους:
- είναι πιο κοντά στη φυσική τους μορφή
- περιέχουν στοιχεία τα οποία αλληλεπιδρούν
- δε συντίθενται εργαστηριακά, αλλά αποχωρίζονται από τις τροφές
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Α
Είναι λιποδιαλυτή κι απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη και τη λειτουργία του εξωδέρματος ( δέρμα, βλεννογόνοι, ενδοθήλια ). Κρατά το δέρμα υγιές, βοηθά την όραση, στην αντιμετώπιση των μολύνσεων, στον αναβολισμό των πρωτεϊνών, και συμβάλλει στην καλή λειτουργία του θυρεοειδή αδένα. Αποθηκεύεται στο συκώτι, απ’ όπου και διοχετεύεται στο αίμα με τη μορφή της ελεύθερης ρετινόλης. Πλούσιες σε βιταμίνη Α τροφές είναι το λάδι από συκώτι ψαριού, ο μαϊντανός, τα μπρόκολα, το σπανάκι, το αρνί, οι κόκκινες πιπεριές, ο κρόκος αβγού, το μαρούλι, τα γαλακτοκομικά, οι τομάτες, ο αρακάς κ.λπ.
Τα συμπληρώματα από ηπατέλαιο (μουρουνέλαιο) και λάδι κίτρου, καθώς και από προβιταμίνη Α- της μορφής Beta- carotene- θεωρούνται τα πιο αξιόπιστα, αρκεί να αποφευχθεί η πιθανότητα υπερβιταμίνωσης (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΟΣ Β
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β1 (ΘΕΙΑΜΙΝΗ)
Απαραίτητη για την υγεία του εγκεφάλου, των νεύρων, του πεπτικού συστήματος, των επιθηλιακών κυττάρων και των μυών, κατέχει σημαντική θέση στο μεταβολισμό των υδατανθράκων. Για τους αθλητές, έλλειψή της έχει σαν αποτέλεσμα τη συσσώρευση γαλακτικού και πυροσταφυλικού οξέος με άμεση συνέπεια τη μείωση της μυϊκής δραστηριότητας. Συνήθως, 0,4 έως 0,6 mg για κάθε 200 γραμμάρια υδατανθράκων και περίπου 1,5 έως 2 mg την ημέρα θεωρούνται αρκετά. Επειδή η βιταμίνη Β1 είναι υδατοδιαλυτή και δεν αποθηκεύεται στο σώμα, πρέπει να την παίρνουμε καθημερινά. Πρακτικά δεν υπάρχει περίπτωση υπερβιταμίνωσης, γιατί αποβάλλεται με τα ούρα και τον ιδρώτα. Τα χάπια κι οι ενέσιμες μορφές της βιταμίνης μπορεί να δημιουργήσουν, όμως, βιοχημική ανισορροπία (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ B2 (ΡΙΒΟΦΛΑΒΙΝΗ)
Υδατοδιαλυτή, απαραίτητη για το σχηματισμό ορισμένων ενζύμων και τη φυσιολογική ανάπτυξη, περιέχεται στα γαλακτοκομικά προϊόντα, ξηρούς καρπούς και κάποια ποσότητα ζωικών τροφών, αν, όμως, όλα τα παραπάνω εκτεθούν σε φως, αυτή καταστρέφεται. Έλλειψή της προκαλεί διαταραχές στη σωματική ανάπτυξη, αδυναμία, εξάντληση, φωτοφοβία και δερματικά προβλήματα.
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β3 (ΝΙΑΣΙΝΗ)
Η ημερήσια αναγκαία λήψη της ανέρχεται σε 5 έως 20 mg, μια ποσότητα σχετικά εύκολο να προσληφθεί από διάφορες τροφές ή να σχηματιστεί στο σώμα από την τρυπτοφάνη με την επίδραση και των βιταμινών Β1 και Β6. Είναι απαραίτητη για το μεταβολισμό πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπών, ενώ καταστρέφεται με το βράσιμο των τροφών. Πολλοί αθλητές παίρνουν σκευάσματα καθαρής νιασίνης για να προκαλέσουν αγγειοδιαστολή κι αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, τακτική που προηγείται, συνήθως, ενός σημαντικού αγώνα ως «φυσική διέγερση» (τακτική, όμως που προκαλεί ερεθισμό δέρματος και γαστρεντερικές διαταραχές- σύνδρομο Flushing), αλλά και όταν η εξωτερική θερμοκρασία είναι χαμηλή (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β5 (ΠΑΝΤΟΘΕΝΙΚΟ ΟΞΥ)
Χρησιμοποιείται από όλους όσοι προπονούνται σκληρά και διατηρεί το «σάκχαρο» του αίματος σε σταθερά επίπεδα, βοηθά σε υπογλυκαιμικές καταστάσεις, αυξάνει την ικανότητα αποθήκευσης γλυκογόνου στους μυς και το συκώτι, είναι ταυτόχρονα αγχολυτικό, μειώνει τους αρθρικούς πόνους και προστατεύει τον οργανισμό από μολύνσεις (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β6 (ΠΥΡΙΔΟΞΙΝΗ)
Συμμετέχει σε πολλές ενζυμικές αντιδράσεις, στο μεταβολισμό όλων των θρεπτικών στοιχείων, ρυθμίζει τη δράση της χοληστερίνης, την ποσότητα μαγνησίου στο αίμα και στους ιστούς (γι’ αυτό και μπορεί να επιταχύνει την αποκατάσταση του αθλητή μετά από σκληρές προπονήσεις) και διατηρεί υγιή νεύρα, δέρμα και μυς. Η ημερήσια ανάγκη σε βιταμίνη Β6 κυμαίνεται από 6 σε 8 mg, αλλά πολλοί διαιτολόγοι συστήνουν στους αθλητές να παίρνουν λίγο περισσότερη και κυρίως οι αθλήτριες που λίγο πριν, κατά και μετά την περίοδό τους έχουν την τάση να κατακρατούν νερό (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β12 (ΚΟΒΟΛΑΜΙΝΗ)
Η βιταμίνη Β12 ενυπάρχει στις ζωικές μόνο τροφές και η ποσότητα που χρειάζεται ο οργανισμός μας αντιστοιχεί σε 2 (μόνο) ποτήρια με γάλα. Πολλοί, όμως, αθλητές καταναλώνουν μεγαλύτερα ποσά απ’ ότι χρειάζεται, γι’ αυτό και αποκαλείται και βιταμίνη της κατάχρησης. Εξάλλου, ο οργανισμός είναι αυτάρκης στη βιταμίνη αυτή για 3 μήνες. Η ρινική της, πάντως, χορήγηση κρίνεται αποτελεσματικότερη, καθώς δεκαπλασιάζει την ικανότητα απορρόφησής της (Parker, 2006) .
ΦΥΛΙΚΟ ΟΞΥ
Απαραίτητο για τη φυσιολογική παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, το νευρικό και πεπτικό σύστημα και βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στα φύλλα των βαθυπράσινων λαχανικών, στο συκώτι, στα νεφρά και στη μαγιά μπύρας. Καταστρέφεται με το βράσιμο των τροφών, την υψηλή θερμότητα, την έκθεση στο φως και τη μακροχρόνια συντήρηση των τροφίμων. Έλλειψή του προκαλεί νευρικότητα, κατάπτωση, γρήγορη κόπωση, νωθρότητα και αναιμία.
Συστατικό του φυλικού οξέος που λόγω των ιδιαίτερων ιδιοτήτωναντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή βιταμίνη είναι το Παρα-Αμινο-Βενζοϊκό οξύ (ΠΑΒΑ-ΡΑΒΑ) (Parker, 2006) .
ΧΟΛΙΝΗ και ΙΝΟΣΙΤΟΛΗ
Συνεργάζονται και εμποδίζουν τη συσσώρευση λιπών στο σώμα. H έλλειψή τους επιφέρει συσσώρευση λίπους, νευρικότητα, πρόωρη κόπωση, μειωμένη ανάπτυξη κατά την ήβη, προβλήματα συγκεντρώσεως και μυϊκή αδυναμία (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β15
Παραβιταμίνη (δηλαδή βιταμίνη «κατ’ όνομα») που χρησιμοποιήθηκε ευρέως από Σοβιετικούς και Ανατολικογερμανούς, γιατί αυξάνει την ικανότητα του σώματος για μεταφορά οξυγόνου, υποβοηθά τη λειτουργία της καρδιάς και δρα σαν ισχυρό αντιοξειδωτικό όταν συνδυαστεί με τη βιταμίνη Ε και το σελήνιο. Αντλείται από το μαύρο ρύζι, τα κουκούτσια του βερίκοκου, τη μαγιά μπίρας και τους σπόρους δημητριακών. Ως πανγκαμικό οξύ (που είναι η χημική της μορφή), είναι πολύ διαδεδομένη κατά τον προαγωνιστικό κύκλο αερόβιας προπόνησης (Parker, 2006) .
ΟΡΟΤΙΚΟ ΟΞΥ «ΒΙΤΑΜΙΝΗ» Β13
Αυξάνει τη διαπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών, γεγονός που το καθιστά μεταφορέα θρεπτικών ουσιών. Γερμανικές έρευνες (Knipper/ 1992, Enans/ 1993) απέδειξαν ότι το οροτικό οξύ λειτουργεί πιο αποτελεσματικά σε συνδυασμό με άλλες βιταμίνες και ηλεκτρολύτες (Parker, 2006) .
ΑΛΛΕΣ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΤΗΣ Β ΟΜΑΔΑΣ
Αρκετές από αυτές δε θεωρούνται καν βιταμίνες, αλλά χημικές ενώσεις που παρουσιάζουν «συγγένεια» με τις βιταμίνες της εν λόγω ομάδας. Τέτοιες είναι η αμυγδαλίνη- Λετρίλ (Β17), το αδεναϊκό οξύ και η «βιταμίνη» U (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ C
Υδατοδιαλυτή, απαραίτητη για την υγεία ούλων, ιστών, οστών, δοντιών, μυών και εσωτερικών οργάνων. Συμμετέχει στη σύνθεση του κολλαγόνου, σημαντικό για την επούλωση των τραυμάτων, στο μεταβολισμό της πρωτεΐνης, στη σύνθεση των ορμονών και στην αφομοίωση μετάλλων, όπως ο σίδηρος. Περιέχεται σε όλα τα φρούτα και τα λαχανικά. Οι υποκείμενοι σε σκληρή προπόνηση τη χρησιμοποιούν πολύ συχνά κατά τους χειμερινούς μήνες.
Η βιταμίνη αυτή βοηθά στην απομάκρυνση του συσσωρευμένου κατά την προπόνηση γαλακτικού οξέος. Μικρές ποσότητες της εν λόγω βιταμίνης σε συνδυασμό με την Ρ (βιοφλαβονιδίνες) βελτιώνει την απόδοση των αθλητών και συμβάλλει στην ταχύτερη αποκατάστασή τους. Η ημερήσια αναγκαία ποσότητα ανέρχεται σε 3-5 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, ποσότητα που αυξάνεται κατά 25 mg για κάθε τσιγάρο (Parker, 2006) .
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Ε
Αντιοξειδωτική ουσία που βοηθά σε ό,τι σχετίζεται με το κυκλοφοριακό μας σύστημα, το δέρμα και το μυϊκό ιστό. Είναι απαραίτητη όταν κάνουμε διατροφή με πολλά λίπη (άλλωστε είναι λιποδιαλυτή), λίγη βιταμίνη Α, πολλά τηγανητά ή επί σκληρής προπόνησης, ειδικά αερόβιων ασκήσεων. Επειδή η βιταμίνη αυτή είναι λιποδιαλυτή, η πρόσθετη χορήγησή της θα πρέπει να είναι πολύ μικρή κι όχι ταυτόχρονη με σίδηρο. Δεν πρέπει για τον ίδιο λόγο να καταπίνεται με νερό, αλλά μαζί με τροφή ή υγρό που να περιέχει λίπος (πλήρες γάλα). Η βιταμίνη Ε καταστρέφεται με το τηγάνισμα των τροφών, το χλώριο του νερού, το σίδηρο που περιέχεται σε διάφορα σκευάσματα και το ηλιακό φως. Αρκεί, όμως, να θυμόμαστε ότι η βιταμίνη Ε καταστρέφεται από ταυτόχρονη λήψη σιδήρου.
Συμπληρώματα της βιταμίνης αυτής θα πρέπει να λαμβάνονται οκτώ ώρες πριν ή μετά τη λήψη σκευάσματος σιδήρου. Πλούσιες τροφές σε βιταμίνη Ε είναι το βούτυρο, το ελαιόλαδο, τα αβγά, τα πλήρη δημητριακά, το σπανάκι, η σόγια και τα φουντούκια (Parker, 2006) .
ΑΛΛΕΣ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ
Η λιποδιαλυτή D, που βρίσκεται στα γαλακτοκομικά και μοναδική φροντίδα μας είναι λίγες στιγμές έκθεσής μας στον ήλιο, η Ρ (ομάδα οκτώ βιταμινών), που ενισχύει τη δράση της C, η F, που λειτουργεί σαν αντιοξειδωτικό και βρίσκεται όπου και η Ε, η Κ, απαραίτητη για την πήξη του αίματος και οι U και Η3,των οποίων η δράση δεν μας είναι ακόμη απολύτως γνωστή (Parker, 2006) .
Βιβλιογραφία:
Parker. (2006). Τέλειος Οδηγός για βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Εκδόσεις Πορφύρα. Thomas. (2001). Manual of Dietetic Practice, 3rd edition. Blackwell. Troppmann L, G.-D. K. ( 2002). Supplement use: is there any nutritional benefit? . J Am Diet Assoc , 102(6):818-25. FDA. (2011). /guidancedocumentsregulatoryinformation. Food and Drag Administration.
#βιταμίνες #συμπληρώματα βιταμινών #πρόσληψη βιταμινών #επάρκεια βιταμινών